http://www.socf.org/modules/mod_image_show_gk4/cache/slide.1gk-is-113.jpglink
http://www.socf.org/modules/mod_image_show_gk4/cache/slide.2gk-is-113.jpglink
http://www.socf.org/modules/mod_image_show_gk4/cache/slide.3gk-is-113.jpglink
http://www.socf.org/modules/mod_image_show_gk4/cache/slide.4gk-is-113.jpglink
http://www.socf.org/modules/mod_image_show_gk4/cache/slide.5gk-is-113.jpglink

آموزش و تحصیلات عالی

مقدمه

افغانستان که سال ها قبل دارای یکی از سیستم های معتبر و شناخته شدۀ تحصیلات عالی در منطقه بود، طی سی سال جنگ به یک ویرانه تبدیل گردید. در نیتجهء این خشونت ها، حدود یک میلیون نفر جان خود را از دست داده و حدود شش میلیون دیگر آواره شدند، که تعدادی از آنان هنوزهم به وطن بازنگشته اند. در میان کسانی که آواره شدند، کادر علمی پوهنتون ها و کارمندان تحصیلات عالی نیز شامل بودند. برخی از این استادان در پوهنتون های خارج به حیث استاد استخدام گردیدند و پس از سپری کردن سال های طولانی در خارج، بازگشت به وطن برای آنان با درنظرداشت افزایش تعداد اعضای خانواده، تعهدات جدید و شرایط اقتصادی افغانستان مشکل می باشد. همچنین، رشد مسلکی کسانی که در داخل باقی ماندند با تأخیر و سکتگی مواجه شد. بسیاری از ساختمان های پوهنتون ها و مراکز تحصیلات عالی ویران گردید و برخی دیگر شدیداً نیاز به ترمیم داشت. نصاب تعلیمی کهنه، کادر علمی آسیب دیده، نبود صنف های درسی کافی و لابراتوارها، کتابخانه های دارای منابع اندک و نبود تکنالوژی معلوماتی کافی از جمله مشکلات جدی و مبرمی هستند که سکتور تحصیلات عالی با آنها مواجه می باشد و در نتیجهء مشکلات برشمرده شده، تحقیقات بسیار اندکی در طی این سالیان انجام پذیرفت. بدون شک، فرهنگ پژوهش که مرکز ثقل یک پوهنتون مدرن به حساب می آید، در افغانستان به طور گسترده ای آسیب دیده بود. وضعیت تحصیلات عالی در افغانستان در اوایل سال ۱۳۷۰ که در آن زمان تعداد ۲۴۳۳۳ نفر محصل در پوهنتون ها و مراکز تحصیلات عالی مصروف تحصیل بودند، رو به وخامت گذاشت. در نتیجه تا سال ۱۳۷۴ تعداد محصلان به ۱۷۳۷۰ نفر رسید،این روند همچنان ادامه یافت و تا سال ۱۳۸۰ تعداد محصلان به پائین ترین سطح کاهش نمود و به ۷۸۸۱ رسید(جدول ۱). در نتیجهء تداوم این روند، میزان شمولیت در دورۀ تحصیلات عالی در افغانستان به پایین ترین سطح خود در جهان رسید، و در سال ۱۳۷۴ تنها دو فیصد جمعیت افغانستان با داشتن سن بالای ۲۵ سال، دارای تحصیلات عالی بودند.

موانع مهمی که هم اکنون فراروی افغانستان قرار دارند عبارتند از ویرانی های ناشی از سال های جنگ، میزان بالای بیکاری، سطح بالای فقر، مراقبت های صحی ناکافی، نبود معلمان و استادان ورزیده در تمام سطوح، کمبود  تسهیلات آموزشی، خلاء شدید در عرضه و تقاضای نیروی بشری ورزیده در ساینس و تکنالوژی، زیربناهای ضعیف ارتباطات، آب آشامیدنی، آبیاری و کنترول سیلاب، کمبود انرژی  برق در اکثر ساحات، و روش های کهنهء زراعتی سبب که گردیده تا از زمین های مزروعی حداقل برداشت صورت گیرد. بنا براین، چالش های انکشافی در افغانستان بی شمار بوده و نیازمند یک رهبری دارای دیدگاه بلند و با ابتکار، ساختارهای هماهنگ ساینس و تکنالوژی و یک استراتیژی مؤثر برای منابع بشری می باشد. از این رو، جایگاه انکشاف یک سیستم هماهنگ برای نهادهای تحصیلات عالی که توان عرضه نیازهای کشور را در سطح بالایی بشری داشته باشد، در قلب استراتیژی انکشافی تحصیلات عالی قرار دارد. در این زمینه اتفاق نظر وجود دارد که یکی از لازمه های رشد و پویایی اقتصاد افغانستان، بهبود کیفیت سیستم تحصیلات عالی می باشد. تحصیلات عالی یکی از هشت رکن استراتیژی انکشاف ملی افغانستان می باشد؛ از این رو، این پلان استراتیژیک مرتبط با استراتیژی انکشاف ملی افغانستان بوده و بازتاب دهندۀ دیدگاه، اهداف و مقاصد وزارت تحصیلات عالی برای آینده است.

یک تحقیق جدید نشان می دهد، که علی الرغم رکود شدید اقتصاد جهانی، میزان سرمایه گذاری در عرصۀ تحصیلات عالی جهان چشمگیر بوده است. تخمین زده می شود، که نرخ سرمایه گذاری در بخش آموزش ۱۵ فیصد و برای تحقیقات پوهنتون های دولتی ۲۰-۴۰ فیصد بوده است. علاوه برآن، این امر سهم مشهودی در بهبود وضعیت اقتصادی خانواده ها، مسایل اجتماعی، فرهنگ و محیط زیست نیز داشته است. در این برهه زمانی که فشارهای شدیدی بر بودجۀ دولت وجود دارد، مطالعات انجام شده نشان دهندۀ آن است که سرمایه گذاری در تحصیلات عالی ”منفعت آور می باشد“، زیرا تحصیلات عالی دارای یکی از بیشترین بازدهی های سرمایه گذاری است. دلیل این امر آن است، که هرچه بیشتر اقتصاد توسط نوآوری مهارتها رشد یابد، بازدهی آن با افزایش عواید مالیاتی بیشتر می گردد؛ زیرا فارغ التحصیلان دارای تحصیلات عالی در آمد بالاتری داشته و در نتیجه مالیات بیشتری نسبت به کسانی که دارای تحصیلات عالی نمی باشند، به دولت پرداخت می کنند. این مطالعه نتیجه گیری می کند که با حمایت از تخصیص وجوه مالی بیشتر به تحصیلات عالی می توان اقتصاد را بهبود بخشید؛ چنین نتیجه گیریی می تواند برای تمویل تحصیلات عالی در هر کشوری بسیار کمک نماید. در نتیجهء این مطالعه و سایر مطالعات از این دست می توان یک وسیلهء فشار برای حمایت از مساعی و تلاش های وزارت تحصیلات عالی افغانستان جهت اختصاص دادن وجوه بیشتر به پوهنتون ها و نهادهای تحصیلات عالی ساخت که هم حکومت و هم جانب جامعۀ بین المللی را وادار به تخصیص وجوه بیشتر به این سکتور گرداند.

طی هشت سال گذشته، افغانستان تلاش نمود تا دروازه های پوهنتون ها و مؤسسات تحصیلات عالی خود را که طی جنگ های گذشته  علاوه بر از دست دادن کادر علمی خود، تقریباً همهء آنها خسارات شدید نیز دیده بودند، دوباره بازنموده و باز سازی نماید. ولی ظرفیت نهادهای تحصیلات عالی در حال حاضر همچنان محدود باقی مانده و نمی تواند پاسخگوی نیازهای تعداد روز افزون شاگردانی باشد که دورۀ لیسه را به پایان می رسانند. در سال ۱۳۸۸، تعداد محصلان پوهنتون ها حدوداً به ۶۲۰۰۰ نفر میرسد. همچنین، پیش بینی می گردد که از سال ۱۳۸۹ یک صد هزار شاگرد از لیسه ها فارغ التحصیل شوند و این رقم تا سال ۱۳۹۳ به شش صد هزار نفر خواهد رسید. سوال در این جاست که چه تعداد از این فارغ التحصیلان می توانند شامل تحصیل در نهادهای تحصیلات عالی شوند؟ و چه تعداد نهادهای تحصیلات عالی خصوصی و دولتی برای جذب آنها نیاز است؟

در مادۀ ۴۳ قانون اساسی افغانستان آمده است که: (تعلیم حق تمام اتباع افغانستان است…) و در ادامه یاد آور می شود که (تعلیم تا درجه لیسانس در موسسات تعلیمی دولتی به صورت رایگان از طرف دولت تأمین می گردد.) از تفسیر این ماده چنین استنباط می گردد که محصلان از دولت توقع دارند که در مؤسسات تحصیلات عالی دولتی تا سطح لیسانس باید فیس بپردازند. سایر مقرره ها و آیین نامه های مربوطه نیز به نهادهای تحصیلات عالی دولتی، اجازۀ فعالیت های تشبثاتی را نمی دهد، تا این نهادها از طریق آن بتوانند در آمد خود را افزایش دهند و یا تمهیداتی را برای دریافت اعانه از والدین محصلان، بنگاه های تجارتی و تمویل کنندگان ایجاد نمایند. مجموع بودجه تخصیص یافته به ۲۲ نهاد تحصیلات عالی دولتی، در سال ۱۳۸۸ هجری خورشیدی (۲۰۰۹ میلادی)، مبلغ سی و پنج میلیون دالر امریکایی بوده است، که اوسط بودجهء هر پوهنتون یک و نیم میلیون دالر امریکایی می شود. باید اذعان نمود که هیچ پوهنتونی با چنین منابع مالی محدودی  قادر به عرضهء تحصیلات عالی با کیفیت نخواهد بود. از این رو لازم است، تا دولت افغانستان، یک چهارچوب حقوقی مناسبی را طرح نماید که به نهادهای تحصیلات عالی اجازه دسترسی به منابع تمویل مالی جدید را بدهد. با توجه به نیازهای مالی فراوانی که برای تمویل امور تأمین امنیت ملی، صحت عامه، سرک ها، تعلیمات ابتدائی و متوسطه و سایر خدمات اساسی بر دوش دولت افغانستان قرار دارد، تحصیلات عالی نیز به وجوه مالی بیشتری برای تمویل خود نیاز خواهد داشت. با آن که افغانستان یکی از فقیرترین کشورهای جهان می باشد و از نظر در آمد سرانه درمیان فقیر ترین کشورها قرار دارد، با آنهم ناچار است برای این که بخواهد به اهداف انکشاف ملی خود دست یابد، منابع مالی بیشتری را به تحصیلات عالی اختصاص دهد. اما از آن جایی که تحصیلات عالی هم برای دولت و هم بخش خصوصی سود آور است، منطقی به نظر می رسد که در آینده انتظار آن را داشت که هزینه های آن از طریق منابع تمویلی چند جانبه، به شمول تمویل از طریق بخش خصوصی، شهریه، فعالیت های تجارتی، تمویل کنندگان و سایر منابع تأمین گردد. لازم است تا به محصلین فقیر تر از طریق ارائه سکالرشیپ و بورسیه کمک گردد.

در طول ده سال گذشته، پس از انتخاب یک حکومت دموکراتیک، پیشرفت های زیادی در بازسازی نظام تحصیلات عالی صورت گرفته است که از آن جمله می توان به تقویت زیر ساخت ها، بهبود تکنا لوژی معلوماتی و ارتباطات، انکشاف چندین برنامه ماستری، انکشاف سطح علمی کادر علمی و افزایش دسترسی (سالانه ۱۵ فیصد )به تحصیلات عالی اشاره نمود. به این ترتیب تعداد محصلان در پوهنتون ها و موسسات تحصیلات عالی حدوداً به ۶۲۰۰۰ می رسد. که از این میان ۲۱ فیصد آنان را زنان  تشکیل می دهد(با مقایسه اینکه در اخیر رژیم طالبان به صفر می رسید). طی دو سال گذشته،  هشت فاکولتهء جدید به نهادهای تحصیلات عالی دولتی افزود گردید و تعداد بیست مؤسسهء تحصیلات عالی خصوصی جدید، پس از ایجاد زمینهء قانونی قانونی شدن آنها در سال ۱۳۸۶ تا کنون ایجاد شده است. در عین حال کارهای بسیاری هنوز باقی مانده است. در مرکز این پروسه، طرح یک پلان استراتیژیک برای وزارت تحصیلات عالی قرار دارد که رهنمایی امور انکشاف سیستم تحصیلات عالی، تعیین اهداف و اولویت ها، طرح کلی وظایف اساسی تحصیلات عالی، طرح پلان کاری و مدت زمان آن و بطور کلی ارائهء معلومات ارزشمند پیرامون تحصیلات عالی را به عهده داشته باشد. این روند در سال ۱۳۸۲ هجری خورشیدی (۲۰۰۳ میلادی) در وزارت تحصیلات عالی آغاز گردید که از آن زمان تا کنون فعالیت های مستمر و دوامدار به شمول تلاش هایی که در سال ۱۳۸۴ (۲۰۰۵) به ابتکار یونسکو در این راستا آغاز گردید، صورت گرفته است. از آن زمان تاکنون، این پلان چندین بار بازبینی شده است و نسخه های متعددی از آن تاکنون تهیه گردیده است که هریک از این نسخه ها دارای ویژگی های خود می باشد. نسخهء حاضر که نسخهء نهایی پلان استراتیژیک وزارت تحصیلات عالی می باشد، منعکس کنندۀ دیدگاه، اهداف و مقاصد وزارت تحصیلات عالی و نیز نهادهای تحصیلات عالی بوده و به منظور گزار از وضعیت کنونی به یک وضعیت متعالی و پویا خواهد بود که توان تولید نیروی بشری با کیفیت را داشته باشد و قادر به برآورده ساختن نیازهای اجتماعی- اقتصادی یک ملت روبه انکشاف باشد. لازم به یاد آوری است که پلان کنونی بر بنیادهای مستحکم و واقعی بنا نهاده شده است که در جریان سالهای اخیر انکشاف یافته اند.

امروزه, مطالعه سازمانهای تربیتی, مبانی, اصول, اهداف ساختار اداری, آموزشی, برنامه های درسی, نوآوریهای آموزش, میزان تخصیص بودجه, روند رشد کمی و کیفی آموزش و پرورش و بالاخره تدابیری که بای حل مشکلات تربیتی در کشورهای مختلف جهان اتخاذ شده است برای مدیران رده های عالی, میانی و اجرایی, کارشناسان و مربیان فواود متعددی را در بردارد.

سال ۱۳۸۱با یک رویکرد عمومی‌‌ به سوی آموزش و پرورش میلیون‌ها دانش آموز وارد مدارس شدند. اقبال عمومی‌‌ به آموزش و پرورش رامی‌‌‌توانچنینارزیابیکرد:

اول: بیشتر اولیای دانش به درک اهمیت و ضرورت علم آموزی رسیده‌اند. از این‌رو، نسبت به سرنوشت و آینده فرزندان خود شده‌اند آنان حساس بوده و آنان را به فراگیری دانش نوین تشویق می‌‌‌کردند.

دوم: رسانه های جمعی و مشاهده مظاهر تمدن جهان، بر اذهان و افکار مردم تاثیر گذار است و زمینه ورود دانش‌آموزان به مدارس را تحت هر شرایطی فراهم نمود.

سوم: تبلیغات دولت، مراکز فرهنگی و نهاد های آموزشی سبب توجه مردم به علم و دانش اندوزی گردید. عوامل سه‌گانه فوق تاثیر فراوان بر رویکرد عمومی‌‌ به علم آموزی و دانش آندوزی داشتند. ولی ناگفته نماند که هیچ یک از عوامل مذکور به اندازه آگاهی مردم و اولیای دانش‌آموزان در اقبال عمومی‌‌ به تحصیل علم موثر نبود.

آموزش و پرورش در قانون اساسی جدید

قانون اساسی جدید در کل شاکله قوانین اساسی گذشته را دارد و تفاوتی چندانی با بسیاری از قوانین پیشین ندارد اما موارد ذیل مهم­ترین مشخصه و ممیزه­ای آن با دیگر قوانین است:

اول: تعلیمات متوسطه برای عموم دانش‌آموزان واجد شرایط اجباری است.

دوم: دولت برای آن عده از کسانی – داخلی و خارجی- که می‌‌خواهند اقدام به تاسیس مدارس عمومی‌‌ و خصوصی یا موسسه تحصیلات عالی نمایند با موافقت دولت افغانستان اجازه فعالیت دارند.

بنا بر آمار اولیه در سال ۱۳۸۲ تعداد تقریبی دانش‌آموزان ۵۴% کل واجدین شرایط از بین ۵/۴ میلیون نفر بوده است.روند احیا و باسازی و نوسازی آموزش و پرورش در سال ۱۳۸۴ با همکاری و همیاری سازمان‌های بین‌المللی و کمک کشورهای جهان ادامه یافت و صدها مدارس ابتدایی، متوسطه و لیسه در کشور بازسازی و تاسیس شد. خط‌مشی تعلیم و تربیت به عنوان راهنمای عمل دست اندرکاران آموزش و پرورش در دوره مختلف تحصیلی است که عبارت است از «مفاهیم، نظریه‌ها و قواعد نسبتاً کلی که در بیشتر موارد صادق است و راهنمای مربیان، معلمان، مدیران ، اولیای فرهنگ و والدین دانش آموزان در کلیه اعمال تربیتی می‌‌‌باشد. این اصول مبتنی بر تعالیم دین تحقیقات روانشناسی، جامعه شناسی، فرهنگی و نظریات مربیان بزرگ و دانشمندان تعلیم و تربت است.»

در تحول نظام تعلیم و تربیت مصوب سال ۱۳۸۲ اصول آموزشی و پرورشی افغانستان به عنوان راهنمای عمل تربیتی بیان شده که به برخی از این اصول آموزشی آموزش و پرورش اشاره می‌‌‌کنیم:

· تقویت روحیه اعتدال و میانه روی اسلامی؛

· پرورش و ارتقای هویت ملی؛

· تربیت انسان های سالم و کارآمد؛

· توسعه علم, مهارتها مطابق با معیارهای جهانی؛

· توسعه اقتصادی و مبارزه با بی سوادی.

اهداف عمومی‌‌ آموزش و پرورش معاصر کشور با در نظر داشت شرایط اجتماعی آن چنین عیار شده است:

الف) اهداف اعتقادی و اخلاق

به منظور تقویه روحیه عقیدتی و اخلاقی شاگردان مطالب ذیل در نظر گرفته شده است:

تقویه ایمان و اعتقاد به اساسات دین مقدس اسلام، توسعه بینش اسلامی‌‌ عاری از افراط و تفریط مبتنی بر تعالیم قرآنی و سنن پیامبر, ایجاد روحیه خود شناسی و به منظور خداشناسی, تقویه روحیه اعتماد به نفس و الزام به سجایای اخلاقی, ایجاد روحیه نظم و دسپلین پذیری و رعایت ارزش‌های قانونی, تقویه روحیه درک مسئولیت در برابر ارزش‌های تعلیمی‌‌، تربیتی و اجتماعی.

ب) اهداف علمی‌‌ و آموزشی

کسب و تقویت مهارت‌های آموزشی از قبیل شنیدن، سخن گفتن، خواند، نوشتن، به کاربردن اعداد و حسن خط در زبان‌های رسمی‌‌ و خارجی, آموختن مهارت‌های آموزش انکشاف استعدادها برای ارزیابی خودی در پروسه (برنامه)‌های آموزش و نتایج حاصله از آن, تقویه قابلیت تفکر، تعمق، مطالعه، تحقیق و ابتکار در زمینه‌های علمی‌‌ فرهنگی و فنی, آموزش علوم فنون تکنالوجی معاصر و کسب مهارت‌های فردی و اجتماعی مورد نیاز, کسب مهارت جهت حل معضلات و پرابلم‌های فردی و اجتماعی.

ج)اهداف فرهنگی و هنری

شناخت فرهنگ و هنرهای ملی ( صنایع دستی، سوزن دوزی، خامک دوزی، بافت، مهندسی، رسامی‌‌، خطاطی، نقاشی، تزئین خانه و موزیک) و هنرهای سالم جهانی و نیز پرورش وارج گذاری روحیه حفظ میراث‌های فرهنگی و تاریخی.

شناخت، پرورش و رهنمایی ذوق و استعدادهای هنری و زیبا شناسی, معرفت با تاریخ و فرهنگ افغانستان، تمدن اسلامی‌‌ و فرهنگ کشورهای دیگر, حفظ اصالت و انکشاف فرهنگ، آداب و سنن پسندیده جامعه افغانی, انکشاف مهارت‌های هنری از طریق تمرین و فعالیت‌ها انفرادی و جمعی,

اهداف دوره های آموزشی و پرورشی

تعیین هدف از اساسی‌ترین مسایل تعلیم و تربیت است که در طول تاریخ افغانستان برای اولین بار به صورت دقیق کارشناسی شده به مسایل تعلیم و تربیت، برنامه‌ها، اهداف پرداخته شده است. این مساله از چند جهت قابل توجه است:

برنامه راه وصول به اهداف کلی، جزئی و، رفتاری است زیرا بدون برنامه و نقشه عمل رسیدن به هدف دشوار خواهد بود, ۲٫ اهداف ملاک تلاش انسان و نقطه‌ای رویکرد فعالیت‌های پرورشی به حساب می‌‌‌آید. اگر اهداف نباشد هیچ انگیزه‌ای برای انجام کار وجود ندارد, مساله کارآمدی دستگاه آموزش و پرورش، اهداف و برنامه با تعیین اهداف و برنامه با ارزیابی کارایی آن مشخص می‌‌‌شود.

در سیستم وزارت معارف افغانستان آموزش و پرورش برای کودکان، نوجوانان و جوانان از سن ۳ ماهه تا ۲۰ ساله تعیین شده است:

پرورش و تغذیه کودکان از سه ماهه تا سه ساله به صورت رایگان، پرورش کودکان مطابق معیارهای ملی و بین المللی، آشنایی با زندگی اجتماعی، پرورش ذهنی و جسمی‌‌، آمادگی برای ورود به کودکستان.»

الف) کودکستان از ۴ تا ۶ ساله

رشد روحیه کنجکاوی و ابتکار، آشنایی با زندگی اجتماعی و گروهی، تقویت حس اعتماد به نفس و احترام متقابل، آگاهی با خطرات و اتخاذ تصمیمات لازم در برخورد با آن، آشنایی با جایگاه خود، جامعه، طبیعت، مبادی دینی و اخلاقی، نظم، مهارت‌های گفتاری، شنیداری، نوشتاری، عدد شماری و خواندن مطابق با استعداد کودک.

ب) دوره اول ابتدایی از صنف یک تا سه

تقویت روحیه عقیدتی و اخلاقی و کسب معلومات ابتدایی دینی و مهارت‌های تعلیمی‌‌ و تربیتی، ایجاد روحیه همکاری و مشارکت در فعالیت‌های دسته جمعی، آشنایی با بهداشت و رعایت آن در زندگی فردی، اجتماعی و زیست محیطی، موازین اخلاقی، نظم، تقویت زبان مادری، محیط زیست، تقویت حس اعتماد به نفس، کنجاوی واستقلال طلبی، ورزش و آماده سازی برای ورود به دور بالاتر.

ج) دوره ابتدایی دوم از صنف ۴ تا ۶

تقویت روحیه عقیدتی، اسلامی‌‌، اخلاقی، کسب معلومات ابتدایی دینی، قرائت قرآن به صورت درست، آموزش زبان، ریاضی، مسایل اجتماعی، هنر، تقویت زبان مادری،آشنایی با محیط زیست و دقت در آن، تقویت حس اعتماد به نفس، استقلال شخصیت، و اظهار نظر خود به صورت درست، پرورش روحیه خودآموزی و تحقیق، آشنایی با فرهنگی ملی و اسلامی‌‌ و احترام به آن، خود سنجی، تقویت روحیه مسئولیت پذیری، وطن دوستی، احترام به والدین، استادان، بزرگان و همسایگان، ارج نهادن به فضایل اخلاقی، تقویت روحیه همکاری و…

د) دوره متوسطه از صنف ۷ تا ۹

توسعه معلومات و تعمق در مسایل دینی، اخلاقی، و مبادی اعتقادی، و آشنایی با دانش اسلامی‌‌، خود شناسی برای خدا شناسی، رشد استعدادهای روحی و جسمی‌‌ و مهارت‌های تکنیکی، بهداشت و محیط زیست، صلح و همزیستی ملی و ضدیت با تبعیض ،تروریزم و جنگ، رقابت سالم و گسترش بنیه علمی‌‌.

هـ) دوره ثانوی

توسعه توان علمی‌‌، تعمق معلومات دینی، مبادی اعتقادی، دانش اسلامی‌‌، تزکیه نفس و رشد فضایل اخلاقی براساس آموزه های اسلامی‌‌، اسرار هستی و طبیعت، آشنایی با میراث تاریخی و فرهنگی و حفظ آن، پرورش روحیه صلح دوستی، مسئولیت پذیری و اهتمام به مسایل اجتماعی و مشارکت در فعالیت‌های دینی فرهنگی و اجتماعی، گذشت و فداکاری، بهداشت و محیط زیست.

و) تعلیمات محصلان بعد از دوره ثانوی

آماده سازی جهت ورود در محیط کار، تشکیل خانواده، ادامه تحصیلات عالی، تقویت روحیه اعقیدتی، اخلاقی، پرورش جسمی‌‌، عاطفی و اجتماعی، تقویت بیشتر مهارت‌های علمی‌‌، حرفه‌ای، تکنیکی، آشنایی عملی با تکنولوژی و وسایل اطلاعات جمعی معاصر جهت توسعه خدمات، تقویت مهارت‌های پژوهشی و ابتکاری در زمینه آموزشی.

موسسات خصوصی

به دنبال تصویب قانون اساسی جدید موسسات آموزشی خصوصی متعددی در کشور ایجاد شد که تحول مهم در تاریخ معارف محسوب می‌‌‌گردد. مدارس خصوصی مدارسی است از طریق مشارکت مردم، مطابق اهداف، ضوابط، برنامه‌ها و دستورالعمل‌های عمومی‌‌ آموزش و پرورش تحت نظارت آن وزارت‌خانه اداره می‌‌‌شود.

وجود چنین مراکزی زمینه کیفی‌سازی مدارس و نیز بستر رشد و توسعه کمی‌‌ هر چه بیشتر معارف را فراهم کرده و دولت را در توسعه آموزش و پرورش در ابعاد کیفی و کمی‌‌ یاری خواهد رساند. به طور کلی موسسات خصوصی که در کشور ما فعالیت می‌‌‌کنند دو گونه‌اند:

الف) موسسات آموزشی خصوصی داخلی

با مساعد شدن بستر لازم برای تشکیل و تاسیس مدارس و تاسیسات آموزش تحصیلات عالی خصوصی تعدادی از این گونه مدارس و موسسات توسط افراد یا گروه با تابعیت افغانستان در پایتخت و مراکز دیگر ولایات آغاز به کارکردند که به طور کلی از فعالیت ۱۸۳ موسسه خصوصی تا سال ۱۳۸۷ در راستای توسعه و ار تقای آموزشی کشور گزارش شده است.

ب) موسسات آموزشی خارجی

این گونه مدارس توسط افرادی با تابعیت خارجی در افغانستان تاسیس شده و فعالیت می­کنند که مدرسه آمریکایی در شهر کابل و مدرسه دوستی افغان- ترک، بخشی از این مدارس است.

فعالیت این مدرسه در کشور ما تازگی ندارد بلکه برای اولین بار زمان طالبان سال ۱۳۷۴در شهر شبرغان ولایت جوزجان آغاز به کار کرد و سپس در مزار شریف نیز دبیرستان مرتضی افغان- ترک ایجاد شد. دبیرستان آریانا افغان-ترک در سال ۱۳۷۷فعالیت خود در شهر کابل، دبیرستان هوتک افغان-ترک و دبیرستان افغان-ترک قندهار از جمله موسسات خارجی بود که تا از بین رفتن دولت طالبان فعالیت می‌‌‌کردند.

این موسسه در ۱۳۸۴ مدرسه دخترانه را در شهر کابل تاسیس کرد.

معلمان این موسسه را ترکیبی از استادان افغانستانی و ترکی تشکیل می‌دادند حوزه فعالیت آن فقط در محدوده متوسط و دبیرستان است. پذیرش دانش آموزش در آن را می‌‌‌توان تا حدودی دشوار و پیچیده ارزیابی کرد. زیرا دانش‌آموزانی در این مدارس راه می‌یابند که توانسته باشند آزمون سه مرحله‌ای را که از سوی موسسه وضع شده است با موفقیت پشت سر گذاشته و در نهایت از میان قبول شدگان در آزمون تعدادی محدودی – صد نفر- در این مدرسه راه می‌‌ یابند.

کمبود معلم در نهاد آموزشی کشور یکی از معضلات جدی و همی‌‌شگی در تاریخ معارف بوده و این مشکل بعد از ربع قرن گسست به مراتب افزایش یافته و می‌‌‌طلبد که وزارت معارف توجه جدی به این مهم داشته باشد. با توجه به فعالیت‌های که جهت بازسازی و نوسازی نهاد آموزشی و نیز مدارس تحت اشراف آن طی سال‌های۸۱- ۸۳ صورت گرفته معارف رونق زیادی یافت ولی هنوز کیفیت خود را به دست نیاورده است.

طبق آمار وزارت معارف در سال ۱۳۸۳ حدود ۵٫۶ میلیون دانش آموز در سراسر کشور مشغول به تحصیل بودند که توسط ۱۲۶ هزار معلم تدریس می‌‌‌شدند. سال ۱۳۸۴ بیش از ۶٫۵ میلیون دانش آموز وارد مدارس شدند که باید توسط ۱۴۰ هزار معلم تدریس می‌‌­شدند. با این وجود وزارت معارف به ۲۴ هزار معلم جدید نیاز داشت. این در صورتی بود که در مدارس دولتی استانداردهای جهانی رعایت نشود اما با رعایت معیارهای جهانی وزارت معارف در سال ۱۳۸۴ با کمبود بیش از صد هزار معلم روبرو بود که وزارت معارف موظف بود این تعداد معلم را آموزش داده و به جامعه آموزشی کشور تزریق کند. در این زمان از جمله ۱۲۶هزار معلم شاغل به تدریس ۱۰۵ هزار معلم فارغ­التحصیل صنف دوازده و یازده هزار معلم استخدامی‌‌ از کسانی بودند که حتی مدرک صنف دوازدهم را هم نداشتند. این افراد کسانی بودند که بر حسب نیاز فوری وزارت معارف بدون گذراندن دوره تربیت معلم به کار گرفته شدند. این در حالی بود که نهاد آموزش و پرورش باید معلم های دوره دیده پیشین را نیز مطابق نیازهای جدید آموزشی و آشنایی با ابزار و روش­های تدریس امروزی آماده و نوآموزی می‌‌‌کرد.

این معضل در سال ۱۳۸۶ با اینکه بیشترین معلم درتاریخ معارف کشور به تدریس پرداختند شدت یافت و شمار معلمانی آموزش دیده ۲۰% کل مدرسان مشغول به تعلیم را تشکیل می‌‌‌دادند. چیزی که وزارت آموزش وپرورش را بیشتر از همه آزار می‌داد کمبود معلم زن بود.

دولت با هدف مبارزه با مشکل کمبود معلم به ایجاد ۳۴ مرکز تربیت معلم در مرکز ولایات کرده و حدود ۱۴۲۹۴ نفر از دانش آموختگان را در رشته­های مختلف تحت آموزش قرار داد. در این سال ۴۴ مرکز تربیت معلم دیگر با ۱۰۳۶۶ دانش آموز تاسیس شد که پایتخت ۱۷ کانون تربیت معلم را به خود اختصاص داد. تمرکز بیشترین مرکز در یک یا چند ولایت نشان از عدم توازن و ایجاد فرصت برابر برای همه افراد مشتاق تحصیل است که دولت برای ایجاد تعادل و توازن آموزشی باید بدان توجه داشته باشد. وجود ۱۵۳۲ لیسه (۱۳۸۶) در سراسر کشور توسعه ظاهری قابل توجهی را به منصه ظهور می‌‌‌گذاشت اما معلمان متخصص به بیست در صد نمی‌‌‌رسیدند.

گزارش کاری وزارت تحصیلات عالی

با توجه به تاریخ آسفناک سالهای اخیر کشور که در طی آن تحصیلات عالی اگر به کلی نابود نشد ، چنان صدمه هنگفتی دید که نظیر آن در هیچ گوشه جهان به ملاحظه نرسیده است به عنوان مشت نمونه خروار می توان از آیدیو لوژی سازی نصاب درسی گرفته تا تبدیل اطاقهای درسی به سنگر های جنگی ، چور وچپاول تمامی دار وندار از پوهتون کابل گر فته
تا سیستم های برق دیوارها نام برد که خسارات مالی آن به ملیونها دالر می رسد اما خسارات معنوی آنرا نمی توان تخمین نمود .
در عین حال در سالهای جنگ که رابطه موسسات تحصیلات عالی افغانستان با جهان قطع شد ، استادان امکان وفرصت ادامه تحصیل در پوهنتونهای خارج را نیافتند در نتیجه کیفیت تحصیلات عالی چنان پائین آمد که نمی تواند محصلان را مطابق نیاز های بازار آزاد کار تربیه نماید . وظیفه وزارت تحصیلات عالی در حکومت جدید اینست که تحصیلات عالی کشور را بازسازی ونوسازی نماید، واین کار از زیر ساخت ها شروع شده است . بازسازی باید باظرفیت های محدود انسانی ومالی انجام شود ودر عین حال باید تلاش شود که به تقاضای فزاینده تحصیلات عالی از سوی فارغ التحصیلان لیسه ها پاسخ داده شود. ماباید جوانان خودرا برای بازار آزاد و رقابتی که چالش ها و تقاضا های جهانی شدن را نیز شامل میشود آماده نمائیم و در این کار نمیتوانیم کیفیترا نادیده بگیریم.

وزارت تحصیلات عالی همواره درصدد آنست تابا پیاده نمودن یک نظام کارا وپویا درقسمت آموزش های عالی واکادمیک درکشوربا امکانات تدریسی وآموزشی بهتر ازرهگذرکمی وکیفی تحصیلات عالی را با معیارهای پذیرفته شده ی جهانی عیارو برابرسازد. دراین عرصه تلاش هایی که درچند سال اخیر انجام پذیرفته باتمام مفادش کافی نیست که بایدبه اینها اکتفاو بسنده شود.ازآنجا که کشورما اکنو ن نیازجدی به نیروی متخصص دررشته های معین دارد که این جریان بتواند درتقویت زیزبنای اقتصادی کشورکمک کندتو جه به بلند بردن ظرفیت ها یک امرضروری ونیازجدی تلقی می شود. که دراین زمینه تشویق وترغیب چنین جریانی باهروسیله یی نیازوضرورت مبرم تحصیلی هست تا بااین لحاظ زمینه تربیت متخصصین را با هروسیله ی که امکان داشته باشد مهیا سازد بااین دریافت درچندسال گذشته درکنارنهاد های تحصیلی دولتی ۳۰ موسسه تحصیلات عالی خصوصی جوازفعالیت های شان را ازسوی این وزارت بدست آوردند که درازای پوهنتون های دولتی درتربیت نسل متخصص ومسلکی بااین وزارت همگام خواهند بود این مایه امید به سوی فردای است که ازاین رهگذر یک افغانستان عاری ازفقر سواد داشته باشیم وبتوانیم باتلاش دراین زمینه به این هدف والا برسیم. همچنان تشویق وترغیب وزارت تحصیلات عالی دراین اواخرباعث شد تا چنین نهاد های بایک روحیه وطن پرستی وخدمت عرض اندام نمایند ودرجهت تربیت شهرواندان گام های متین بردارندکه این درراستای پرورش چنین نسلی خیلی موثرومفید واقع خواهد شد.
وزارت تحصیلات عالی درقبال تدریس وپیاده نمودن یک نظام آموزشی الگو وبهتر، بااین نهاد ها بانظارت نمودن هرچه تمام ترکیفیت تدریس ایشان اماده همکاری هست وقد علم کردن چنین سکتورهای خصوصی آموزشی واکادمیک را به دیده قدرمی نگرد چون بالارفتن نهاد های خصوصی درکنارنهاد های تحصیلات عالی دولتی هم زمینه ایجاد رقابت های سالم را می نماید وهم برای کمیت جذب محصلان داوطلب که درامتحان کانکورازپذیرش درنهاد های دولتی بازمی مانند کمک ودستیاری ارزنده میکندکه قابل تقدیرمی باشد.

در کل، در حال حاضر، سالانه حدود ۲۰۰۰۰ شاگرد وارد سیستم تحصیلات عالی می شوند، که وزارت تحصیلات عالی براساس پلان منظم خود قصد دارد تعداد شمولیت شاگردان به پوهنتون ها را از ۶۲۰۰۰ شاگرد به ۱۱۰۰۰۰ شاگرد تا سال ۱۳۹۳، ختم دورۀ این پلان، افزایش دهد. علاوه برآن، تعداد ۵۰۰۰ محصل وارد کالج ها خواهند شد، که مجموعهء جذب شاگردان به ۱۱۵۰۰۰ تن خواهد رسید. مبرهن است که تحصیلات عالی برای عملی ساختن این امر به ۲۰۰۰ استاد و بیشتر از ۱۸۰۰ کارمند جدید نیاز خواهد داشت.

بهبود تسهیلات پوهنتون ها و موسسات تحصیلات عالی و نیز استفادۀ مؤثر تر از فضای نهادهای مذکور، می تواند زمینهء افزایش ورود شاگردان به پوهنتون ها و موسسات تحصیلات عالی را از ۲۰۰۰۰ شاگرد در هرسال به ۳۶۰۰۰ شاگرد در سال افزایش دهد. درنتیجه با شروع فعالیت کالج ها، تعداد شمولیت شاگردان تا سال ۱۳۹۲ به ۳۸۵۰۰ نفر خواهد رسید، که این رقم نشان دهندۀ رشد تقریباً دو برابر شمولیت شاگردان در نهادهای تحصیلات عالی می باشد.

توسعه ظرفیت های فزیکی موسسات تحصیلات عالی از طرُق مختلف صورت خواهد گرفت که برخی از آن ها عبارتند از:

     صنف های نوبتی:لازم است در مورد تعداد شاگردانی که باید به صنف های نوبتی جذب گردند، تصمیم گرفته شود تا مبادا استادان، کارمندان و منابع زیربنای مربوطه، چنان تحت فشار قرار گیرند که کیفیت تحصیلات عالی زیر سوال برود. گسترش ساعات کاری و رخصتی سه ماهه، از جمله موضوعاتی است که باید بالای آن بحث شود. از طریق مدیریت درست، با حفظ مسؤلیت و حقوق استادان  می توان استفادۀ هرچه مؤثر تری از تسهیلات پوهنتون ها به عمل آورد و محصلانی که کار می کنند، می توانند به تحصیلات عالی خود ادامه دهند و طبعاً درغیر این صورت، این امر برای آنها امکان پذیر نخواهد بود. همچنین استادانی که می خواهند در شب یا ساعت دیگر تدریس نمایند، از این طریق فرصت های لازم برای آنها فراهم می شود.

    صنف های صبحانه و شبانه: تدویر صنف های تحصیلی در قبل از وقت و بعد از وقت می تواند فرصت های تحصیلی بیشتری را برای بسیاری از محصلان، بخصوص محصلان سالمند و یا کارمند فراهم سازد.

     کالج ها: وزارت تحصیلات عالی در راستای تأمین نیازهای انکشافی کشور برای تحصیلات عالی جهت تربیت کارشناسان دارای مهارت های عالی، افراد مسلکی و مدیران لایق، برنامه ی کالج ها را با مشوره با وزارت های معارف، صحت عامه و کار امور اجتماعی فعال خواهد نمود. فارغان این کالج ها می توانند نیازهای رو به افزون کشور را به نیروی کار ماهر تأمین کنند- نیازهایی که فعلاً توسط کارگران خارجی تأمین می شود. کالج ها دوره های آموزشی برای مضامین ساینس، ریاضیات، زبان ها، علوم انسانی، انجینری الکترونیک و میکانیک، تکنالوژی، آموزش های طبی و تکنیسین های لابراتوار، آموزش تجارت و برنامه های لازم برای سایر حرفه های سطح متوسط را ارائه خواهد کرد. این سکتور، ظرفیت جذب تعداد زیادی از محصلین را داشته و آموزش های تخنیکی، حرفوی و تحصیلات سطح پوهنتون را با قیمت مناسب به محصلان– که اکثر آنها به سرعت جذب بازار کار می شوند- ارائه خواهد کرد. در این کالج ها مدرک دیپلوم (AA)  برای محصلانی که یکی از برنامه های اکادمیک  لازم را پیگیری نموده باشند، اعطا خواهد شد. این انستیتوت ها دارای کیفیت عالی خواهند بود و مورد تایید ادارۀ تأمین اعتبار دهی ملی قرار خواهد گرفت و از همان معیارهایی برخور دار خواهند بود که سایر نهادهای تحصیلات عالی برخوردار می باشند.

با آنکه طی سال های اخیر رشد اقتصاد آهنگ  سریعی را در کشور های در حال توسعه و نسبتاً غیر انکشاف یافته وجود داشته است. این بخش در کشورهای مذکور، کوچک و نسبتاً غیر انکشاف یافته باقی مانده است، در حالیکه در کشور های پیشرفته ای مانند ایالات متحده، انگلیستان و استرالیا تعداد محصلان این بخش دو برابر محصلان پوهنتون ها می باشد (در ایالات متحده ۱۲ میلیون محصل در کالج ها مشغول تحصیل می باشند و حدود نیمی از این رقم در پوهنتون ها مشغول تحصیل هستند)، اما در افغانستان، تقریباً ۶۲ هزار محصل مشغول تحصیل در بخش تحصیلات عالی می باشند، در حالیکه زمینهء خوبی برای ایجاد این کالج ها وجود دارد و طی ۱۰ سال آینده این رقم بسیار افزایش خواهد یافت. همچنین، این کالج ها دوره های آموزشی کوتاه مدت، دوره های دیپلوم و تصدیق نامه برای کورس های ۱ الی ۲ ساله در رشته های تکنالوژیی کمپیوتر، مهارت های دفترداری، کتابداری، مطالعات تجارت، عکاسی، نجاری، نل دوانی، مهارت های الکتریکی، میکانیک های تخصصی موتر، تعمیر تلویزیون و کمپیوتر، توریزم و سایر رشته ها را ارائه می دارند. همچنین این کالج ها مدرک ۲ ساله دیپلوم (AA) نیز ارائه می کنند. بنابر این کسانی که در این کالج ها درس می خوانند، نه تنها از چانس کاریابی سریع برخوردار می باشند؛ بلکه برای انکشاف تجارت های کوچک نیز مناسب می باشند. ارتقای ظرفیت افراد بیکار و ایجاد فرصت های شغلی یکی از چالش های عمده در سطح جهان می باشد. این درحالیست که تجارت های کوچک یا عرصه های غیر رسمی تجارت، تقریباً تنها عرصه های مهمی می باشد که از فرصت های رشد کاریابی در بسیاری از کشورهای جهان برخوردار هستند. با درنظرداشت توانایی های بالقوه افغانستان در صنعت توریزم، قالین بافی و سایر صنایع دستی، پروسس محصولات زراعتی و سایر زمینه ها، بازار آماده ای را در این کشور برای  فارغ التحصیلان این کالج ها فراهم خواهد ساخت.

با داشتن یک استراتیژی مناسب معطوف بر کیفیت عالی تدریس و بسیج منابع کافی، این بخش دارای توانایی های بالقوۀ زیادی برای جذب و پذیرش بخش عمده ای از فارغ التحصیلان لیسه هایی که واجد شرایط تحصیلات در دورۀ بعد از لیسه تا سال ۱۳۹۳ (۲۰۱۴) باشند، خواهد داشت. این امر، از یک طرف باعث کاهش فشار بر تحصیلات عالی می شود و از جانب دیگر، زمینهء تفکیک بهتری را از طریق عرصه های مهارتی و مسلکی، در زمینهء پذیرش محصلان نسبت به وضعیت کنونی برای پوهنتون ها و نهادهای تحصیلات عالی امکان پذیر می سازد. در عین حال مهم است تا این موضوع را به حیث بخشی از آموزش عالی در نهادهای تحصیلات عالی در نظر گرفت. این رویکرد در ایالت کالیفرنیای ایالات متحدۀ امریکا در ارتباط با پوهنتون ها، کالج های دولتی و کالج ها محلی، به جای رویکرد سلسله مراتبی که پوهنتون ها در رأس آن قرار دارد، در عمل پیاده شده است. تحصیلات عالی بالای طرح میکانیسم هایی در بین پوهنتون ها و کالج های محلی کار خواهد کرد تا محصلانی که خواستار ورود در پوهنتون ها باشند، بتوانند این کار را به شمول پذیرش کریدت های آنان که برای کورس های اکادمیک در کالج ها سپری کرده اند، انجام دهند. برای شروع این فرآیند وزارت تحصیلات عالی ۵ کالج محلی را در طول دوران تطبیق این پلان استراتیژیک تاسیس خواهد نمود که ظرفیت جذب ۵۰۰۰ محصل را تا سال ۱۳۹۳ (۲۰۱۴) داشته باشند.

همچنین لازم است تا تنوع و گوناگونی نیز در ساختار پوهنتون ها، بروفق مؤثریت و کارآیی ایجاد شود. از این رو، سیستم تحصیلات عالی شامل پوهنتون های جامع تحقیقاتی، پوهنتون های ارائه کنندۀ دوره های لیسانس، کالج ها و نهادهای تحصیلات عالی خواهد بود.

بیش از ۹۰٫۰۰۰ فارغان مکاتب در سال ۱۳۸۷ به امتحان کانکور درخواست کرده اند. واضح است که نیازهای نیروی بشری ملی را می توان از طریق گزینه های مختلفی برای فارغ التحصیلان صنف ۱۲ با توجه به مهارت ها، خواست ها و شرایط تحصیلی آنها برآورده ساخت. برخی از این محصلان مصروف فراگیری آموزش های فنی و حرفوی خواهند شد، برخی دیگر وارد موسسات تربیهء معلم و…

تحصیلات عالی خصوصی:نیازهای دسترسی به تحصیلات عالی در افغانستان، تنها از طریق نهادهای تحصیلات عالی دولتی امکان پذیر نمی باشد. از این رو، وزارت تحصیلات عالی ایجاد مؤسسات تحصیلات عالی خصوصی با کیفیت خوب تدریسی، بخصوص نهادهای غیر انتفاعی را تشویق خواهد نمود. بنابراین، زمینه های قانونی ولی تقویت کننده برای انکشاف پوهنتون های خصوصی گسترش خواهد یافت. در همین راستا وزارت تحصیلات عالی مشغول کار و کسب اطمینان از این امر است، تا جواز فعالیت به نهادهای تحصیلات عالی خصوصی به اساس ارائهء مدارک در مورد رعایت حداقل معیارهای کیفی و تقاضاهای اعتبار دهی در آینده صورت میگیرد. وزارت تحصیلات عالی همچنین مشغول طرح پلان هایی برای تشویق و کمک به مؤسسات تحصیلات عالی غیر انتفاعی می باشد. براساس این پلانها، رشد پوهنتون ها و موسسات تحصیلات عالی خصوصی غیر انتفاعی بطور خاص مورد تشویق قرار خواهد گرفت. دولت ارائهء برخی کمک ها را به نهادهای تحصیلات عالی غیر انتفاعی به پاس سهم شایسته شان در انکشاف ملی، در نظر خواهد گرفت. این کمک ها می تواند شامل دادن زمین، وارد کردن بدون مالیات مواد و تجهیزات تحصیلی، دسترسی به کمک هزینهء تحصیلی یا اسکالرشیپ و وجوه تحقیقاتی در عرصه های بسیار مهم باشد. برای حصول اطمینان از کیفیت و عدالت، معیارهای سنجش و اعتباردهی یک سان بر پوهنتون های دولتی و خصوصی اِعمال خواهد شد. نهادهای تحصیلات عالی خصوصی تشویق خواهند گردید تا در محلات، شهر ها و شهرک هایی بجز از کابل ایجاد شوند.

       تحصیلات باز و تحصیلات از راه دور:  لازم است در آینده، موضوع احتمال تحصیل آزاد و از راه دور را مد نظر قرار داد. البته این امر مستلزم تزریق منابع جهت ایجاد تخصص در راستای تولید مواد تعلیمی با کیفیت و تکنالوژی لازم برای ارائهء چنان آموزشی می باشد. از این رو، ایجاد همکاری با پوهنتون های معتبر آموزش از راه دور، مثلاً پوهنتون های  انگلستان، مالیزیا، تایلند و هند، اقدام ضروری برای فعال ساختن چنین نهادهایی می باشد. با در نظرداشت یافته های جدید در مورد برخی از ضعف های برنامه های آموزش از راه دور، باید به موضوعاتی از قبیل درس ”حضوری“ یا ”رو در رو“ از قبیل آنچه که در پوهنتون های آزاد انگلستان یا (یونیسا) در افریقای جنوبی یک امر الزامی به شمار می رود، توجه خاصی مبذول شود. با آنکه آموزش از راه دور فرصت های بی نظیری را برای افرادی که کار تمام وقت دارند، اشخاص دارای معلولیت و زنانی که از اطفال مراقبت می کنند و نمی توانند در پوهنتون های عادی تحصیل نمایند فراهم می سازد؛ ولی لازم است این کار را در ابتدا با ارائه دوره های آزمایشی بادقت آغاز و گام به گام آن را گسترش داد تا زمانی که زمینۀ گسترش همه جانبۀ آن فراهم شود. پوهنتون های آزاد و پوهنتون های که از راه دور آموزش ارائه می کنند، باید در چهارچوب همان کیفیت و اعتبار نامه که سایر نهادهای تحصیلات عالی فعالیت دارند، کار نمایند.

      سیستم کریدت: پس از تکمیل شدن بازنگری نصاب تحصیلی تحصیلات عالی، وزارت تحصیلات عالی با پوهنتون ها و نهادهای تحصیلات عالی در راستای طرح یک سیستم کریدت، جهت تسهیل قابلیت قیاس درجه های تحصیل، تصدیق نامه ها، دیپلوم ها، انتقال کریدت بین نهادهای تحصیلات عالی، جمع کردن کریدت ها طی سال های تحصیل (این امر اهمیت خاصی برای محصلانی دارد که باید بطور تمام وقت و نیمه وقت کار کنند) و قبول کریدت ها توسط کارفرمایان و پوهنتون های خارج، کار خواهد کرد. حد اقل مجموع کریدت های لازم برای دوره های لیسانس، ماستری و دکترا باید محاسبه شود تا تعداد مجموع کریدت ها در سطح سیستم تحصیلات عالی یکسان باشد. این تلاش جهت انطباق با اقداماتی صورت می گیرد که در حال حاضر در سطح اتحادیهء اروپا از طریق روند بلونا ( (Bologna Process در بسیاری از کشورهای آسیایی و افریقایی در جریان است. همچنین از تطبیق این فرایند در ایالات متحدۀ امریکا و کانادا چندین دهه گذشته است. باید توجه داشت که اتخاذ دقیق سیستم کریدت تحصیلات عالی افغانستان را باسایر کشورهای جهان در یک مسیر قرار خواهد داد. لازم است این روند به گونه ای انجام شود که تنها ترجمه ای از کورس های ارائه شده نباشد؛ بلکه با بازنگری نصاب تحصیلی که در حال حاضر در جریان است، همخوانی داشته باشد، تا سبب بهبود کیفیت و ارتباط موضوع شده و نیز با مساعی وزارت تحصیلات عالی، که در راستای بهبود کیفیت و بهبود سنجش کیفیت صورت می گیرد، سازگاری داشته باشد.

وزارت تحصیلات عالی برای آنکه بتواند دیدگاه خود را عملی سازد، برنامه توسعه استراتیژیک سه مرحله یی را با کمک تمویل کننده گان بین المللی در ده سال بعدی اجرا میکند . مرحله اولی از ۱۳۸۴ الی ۱۳۸۵ ( دوسال)، مرحه دوم از ۱۳۸۶ الی ۱۳۹۰ ( پنج سال) مرحله سوم از ۱۳۹۱ الی ۱۳۹۵ . دو هدف عمده آن عبارت اند از ایجاد ظرفیت توام با ارتقای کیفیت واعمار زیر بنای تحصیلات عالی میباشد.

این برنامه دارای ویژگی های ذیل می باشد :

دسترسی گسترده وکیفیت خوب ، بدون تبعیض در پذیرش محصلان

تحصیلات عالی باید بدون تبعیض جنسی ، مذهبی ، قومی ، نژادی ، طبقاتی ویا سمتی به طور عادلانه در دسترس همه جوانانی باشد که صلاحیت علمی دارند ، تا تحصیلات عالی را آموزش دهد که در ساختن یک جامعه دارای اقتصاد قوی ، عادلانه ، آزاد ، منسجم ودموکراتیک مشارکت نماید وتحصیلاتی که جامعه افغانی را آماده کند تا در مواجه با چلینج های جهانی موافق باشد ، برای گسترش دستیابی به آموزش پیشرفته ، نظام آینده راه های گو ناگون آموزش در لیسه ها وتحصیلات عالی را متوازن نماید . در این دیدگاه یک نظام منطقه ای وغیر متمرکز وجود دارد ووزارت تحصیلات عالی نقش مدیریت ، هم آهنگی ملی وپالیسی ساز را دارد .

احترام به فرهنگ ، مذهب وعنعنه ، درآمیختن دانش علمی وروش های مدرن

تحصیلات عالی برپایه تاریخ ،عنعنات ، فرهنگ ، مذهب وجیوپولتیک ملت بنا شده وبه آنها مربوط می شود ، ولی همچنین پاسخگوی چلنج های جاری علم وتکنالوژی ، به شمول نکنالوژی ارتباطات ونظام نوین اقتصادی میباشد وتوسعه های جهانی را با منافع ملی درمی آمیزد.

کیفیت آموزش ومدیریت نهادی مطابق ستندرد بین المللی:

این دید گاه شامل انتظارات ذیل می شود:

ایجاد محیط آموزشی دارای کتابخانه و منابع فنی برای تحقیقات علمی وکارهای عالمانه ، نشر آثار استادان ، ارتقای ظرفیت استادان ، تحصیلات عالی درافغانستان همانند تحصیلات عالی بین المللی مولد دانش وتکنالوژی شد.

تحصیلات عالی برای برآورده ساختن نهاد های اقتصادی واجتماعی ملت

دروزارت تحصیلات عالی ازطریق دیدگاه ومدیریت به نظام پوهنتونهای دولتی وخصوصی کمک میکند ، پوهنتونهای که میتواند تخصصاتی را برای رشته های مختلف تخصصی وبازار کار رقابتی که برای باز سازی ومدیریت آینده ملت لازم است ، آموزش برخی ازمؤسسات باید مجهز بامنابع باشد تامدارک پیشرفته ماستری ودوکتورا را دررشته های که اولویت دارد ، ارایه دهد.

وزارت تحصیلات عالی ومؤسسات آموزش عالی ازجامعه جدا ومنزوی نخواهد بود ، بلکه با تعلیمات پیش دانشگاهی ارتباط متقابل خواهد داشت و درمسوولیت آموزش باکیفیت معلمانی که نسل های آینده محصلان دانشگا هی وشهروندان را آماده میکنند ، سهم خواهد گرفت جامعه وسکتورخصوصی با مؤسسات تحصیلات عالی همکاری نزدیک خواهد داشت.

وزارت تحصیلات عالی با وجود اینکه مرجع غیر عایداتی است با آنهم به مثابه مهد پرورش وتربیه کدر های ملی کشور توانسته است با استفاده از حد اقل امکانات ، حد ممکن کار وفعالیتهای قابل ملاحظه ای را در عرصه مختلف موسسات تحصیلات عالی کشور انجام دهد . ….

با اطمینان میتوانیم بگوئیم که وزارت تحصیلات عالی از آغاز حکومت انتخابی تا کنون به اثر تلاشهای پیگیر با روحیه امانت داری شفافیت وصداقت در راستای بهبود امور تحصیلی روز تا روز کوشیده است به موفقیت های بیشتری دست یازد ودر بهسازی خدمات علمی وتربیه سالم آینده سازان کشور نقش تعیین کننده داشته باشد.

دستآورد های مهم ازآغاز حکومت جدید ( ۵ جدی ۱۳۸۳ ) تاعقرب ۱۳۸۴ قرار ذیل است:

الف : در عرصه اکادمیک :

۱- قانون جدید تحصیلات عالی:
به منظور معیاری ساختن تحصیلات عالی وهماهنگی با سیستم های جهان ، وزارت تحصیلات عالی طرح تدوین قانون جدید تحصیلات عالی را روی دست گرفت وبعد از بر رسی همه جانبه ، مسوده آن به وزارت عدلیه جهت تصویب ارسال گردیده است . این قانون بر نامه کاری را برای آینده تحصیلات عالی کشور ارایه می دارد وراه را برای تاسیس پوهنتونهای خصوصی هموار می سازد . با انفاذ این قانون تحولات بزرگی در نظام آموزش عالی رخ خواهد داد ، تضمین مساوی حقوق زن ومرد ، استخدام رقابتی استادان ، رشد تحقیقات علمی وارتقای کیفیت تحصیلی ، آزادی اکادمیک را بر اساس تعریف علمی آن ، تاسیس پوهنتونهای خصوصی را اجازه میدهد هم اکنون کار بالای ثبت وراجستر سه پوهنتون خصوصی بنامهای  منجمنت مالی ، پوهنتون شمالغرب و پوهنتون خاتم النبیین جریان دارد .
همچنان به دنبال تدوین قانون جدید تحصیلات عالی یک تعداد طرز العمل ها ولویح دیگری نیز مانند: (لایحه جدید پوهنحی های شبانه ، لایحه توزیع دپلومها ، لا یحه کانون ترجمه ، لایحه امتحانات وطرز العمل کانکور ) تهیه ومورد تطبیق قرار داده شده است .

۲-معرفی سیستم کریدیت:

برای اینکه وزارت تحصیلات عالی بتواند کیفیت تحصیلی موسسات تحصیلات عالی را بهبود بخشد وآن را با دیگر سیستم های بین المللی هماهنگ سازد سیستم نظام درسی کریدیت را در پوهنتونها وموسسات تحصیلات عالی معرفی نمود. درسال ۱۳۸۴ در تمام پوهنتونها وموسسات تحصیلات عالی مورد تطبیق قرار گرفته وطی چهار سال آینده به پایه اکمال خواهد رسید . معرفی سیستم کریدیت در موسسات تحصیلات عالی اولین گامی در راه ارتقای کیفیت ومدرنیزه ساختن آموزش عالی در افغانستان بشمار می رود ، زیرا این سیستم امروز بطور گسترده ای مورد استقبال جهان قرار گرفته است واکثر پوهنتونهای جهان از آن استفاده می نمایند. سیستم کریدیت دپلوم محصلان را بین المللی می سازد وزمینه اشتراک محصلان را در مناقشات صنفی فراهم می سازد ودر رشد وحس کنجکاوی محصلان کمک مینماید.

به منظور تطبیق بهتر سیستم کریدیت ورکشاپی با اشتراک ۶۰ تن از روسای پوهنتونها ومدیران عمومی تعلیم وتربیه وتدریسی به تاریخ ۳ و۴ حوت ۱۳۸۳ در تالار کنفرانسهای پولیتخنیک کابل دایر گردید . وبرای تطبیق موفقانه آن وحل مشکلات تطبیق این سیستم یک تیم سیار مرکب از متخصصین خارجی وافغان توظیف گردید تا در جریان سال سمستر از تمام پوهنتونها وموسسات تحصیلات عالی بازید نماید ومشکلات پیش آمده را در جریان تطبیق سیستم کریدیت حل نماید . اکنون جریان تطبیق سیستم کریدیت در پوهنتونها وموسسات تحصیلات عالی بخوبی پیش می رود .

۳-تجدید نظر بر نصاب درسی:

به منظور دسترسی پوهنتونها وموسسات تحصیلات عالی به پیشرفت های سریع تکنالوژی ، عیار نمودن نصاب درسی با خواست زمان ، نیاز مندیها جامعه ، جهانی شدن ، اقتصاد نوین وبلند بردن کیفیت آموزش در تحصیلات عالی ، وزارت تحصیلات عالی تصمیم گرفت تا نصاب درسی جدیدی را که در آن ارزشهای اسلامی ، ملی ، فرهنگی ، اجتماعی ، معیار های بین المللی ، نیاز مندیهای ادارات دولتی ، وزارت سکتوری ، نهاد های خصوصی وبازار کار آزاد در نظر گرفته شود تهیه نماید . برای رسیدن به این هدف کنفرانس ملی برنامه ریزی نصاب درسی را به تاریخ ۷- ۱۰ اگست با اشتراک (۲۲۰) تن از دانشمندان ، کدر های علمی ، متخصصان داخلی وخارجی (۱۳) پوهنتون و(۶) موسسه تحصیلات عالی ، ۳۵ تن از نمایندگان وزارتها وادارات دولتی وغیر دولتی در تالار وزارت تحصیلات عالی بر گزار نمود . در این کنفرانس بحث پیرامون تجدید نصاب درسی ، نیاز مندیهای وزارت که در نصاب درسی گنجانیده شود ، محتوا ومفردات آن بحث صورت گرفت . وکمیته های تجدید نظر نصاب درسی در سطح وزارت تحصیلات عالی وفاکولته ها تشکیل گردید تا نصاب درسی جدید را نظر به نیازمندیهای جامعه وضع نماید وسر از سال ۱۳۸۵ در تمام پوهنتونها وموسسات تحصیلات عالی مورد تطبیق قرار گیرد .

۴-لابراتوارها:

در اثر جنگهای گذشته تمام لابراتوارهای پوهنتونها وموسسات تحصیلات عالی کلا تخریب ویا مورد غارت قرار گرفت که تمامی مضامین ساینسی بشکل تیوری تدریس می گردید که این امر دلالت به پائین بودن کیفیت تحصیلی مینماید . این وزارت در مدت کوتاه با تلاشهای پیگیر خویش توانسته با استفاده از امکانات موجود وجلب کمک های جهانی لا براتوار های موسسات تحصیلی را ذیلا احیا ، مجهز وفعال سازد

الف ) پوهنتون کابل

۱ـ در پوهنحی انجنیری : لا براتوار مهندسی ، برق ، بخش الکترونیک ، دراوینگ ، مقاومت مواد ، سروی میخانیک وشاپ میخانیک توسط کشور جاپان قسما تجهیز گردیده است . همچنان یک پایه لابراتوار تست خاک را توسط ارتش امریکا کمک گردیده .
۲ـ در پوهنحی زراعت : لابراتوار های دیپارتمنت های حفاظت نباتات ، اگرانومی ، علوم حیوانی و مایکرو بیولوژی توسط کشور جاپان فعال گردیده است

۳ـ در پوهنحی وترنری  لا براتوار توسط کشور جاپان ویک لابراتوار توسط سفارت ایتالیا در کابل کمک گردیده است .
۴ـ در پوهنحی ساینس یک لابراتوار فزیک برق به کمک کشور جاپان در دیپارتمنت فیزیک آماده فعالیت گردیده است.
ب ) پوهنتون تعلیم وتربیه کابل

۱ـ احیای  لابراتوار برای پوهنحی های جداگانه

ج ) پوهنتون ننگرهار

۱ـ در پوهنحی طب ووترنری مواد کیمیاوی تهیه ولابراتوار آن توسط موسسه ( NAC و (PRT) فعال گردیده است .

۲ـ در تعداد از پوهنحی ها لابراتوار های غیر فعال قسما فعال گردیده است

د ) پوهنتون هرات

۱ـ در پوهنحی انجنیری لا براتوارهای آزمایش خاک ، اسفالت ، کانکریت ، سمنت و جغل از بودجه ولایت به مصرف (۸۰۰۰۰) هزار دالر فعال گردیده است

۲ـ در پوهنحی زراعت لا براتوار آزمایش مواد کیمیاوی ، در خاک توسط موسسه نیکوی جاپان به مصرف (۷۱۴۰) دالر فعال گردیده است.

۳ـ در پوهنحی طب اهدای  پایه مکروسکوپ جاپانی توسط محترم وحید احمد فراهی مهاجر افغانی مقیم هالند

هـ ) پوهنتون بامیان

اهدای وسایل لابراتوار برای دیپارتمنت فیزیک توسط تیم ولایتی

ح ) موسه تحصیلات عالی کندز

خریداری چهار پایه میکروسکوپ از پول کمکی بانک جهانی

ط) موسسه تحصیلات عالی جوزجان :

لابراتوار های تکنالوژی کیمیاوی ، بیولوژی وجیویولوژی واکتشاف معدن قسما فعال گردیده است .

ی ) موسسه تحصیلات عالی پروان

لا براتوار فیزیک ، کیمیا وبیالوژی به کمک کشور فرانسه تجهیز وفعال گردیده است

بقیه موسسات تحصیلات عالی به احیا ، تجهیز وتوسعه لابراتوارها نیاز دارند.

۵-بر قراری روابط اکادمیک با پوهنتونهای مختلف جهان:

وزارت تحصیلات عالی گامهای موثری را در راستای بیرون نمودن موسسات تحصیلات عالی از انزوای اکادمیک (۲۰) ساله بر داشت ودر مدت کوتاه توانست روابط علمی وتوامیت های اکادمیک را با پوهنتون های مختلف جهان مانند : پوهنتون های (بوخم ) و(بن) و(کلن تخنیکی برلین ) کشور آلمان ، پوهنتون های (الیونای جنوبی) و(ما سا چوست) و(پوردو) ایالات متحده امریکا ، پوهنتون (لیون) کشور فرانسه وپوهنتون (زوریخ) سویس پوهنتون بنگله لور (هندوستان) بر قرار نماید

۶-توسعه وتجهیز کتابخانه ها:

کتابخانه های پوهنتونها وموسسات تحصیلات عالی کشور نیز در اثر حوادث ناگوار که در کشور بوقوع پیوست کلا ویا قسما حریق ومورد دستبرد افراد غیر مسئول قرار گرفت وداشته های آن به یغما برده شد . وتعداد کتبی که از گزند حوادث در امان ماند محتوای آن با گذشت زمان کهنه شده ونمی تواند به مطالبات عصر کنونی ونیازمندیهای موسسات تحصیلی ، استادان ومحصلان پاسخ دهد ودر حدود چهل فیصد کتب موجود در پوهنتونها وموسسات تحصیلی از دستاورد های سالهای اخیر است .

۷-کامپیوتری شدن موسسات تحصیلات عالی:

با در نظر داشت انکشافات جهانی در عرصه های علم وتخنیک ووارد شدن تکنالوژی کمپیوتر در نظام اداری وعلمی ، وزارت تحصیلات عالی را وا داشت تا همزمان با اصلاح اداره سیستم کار های اداری ، پژوهشی ونشراتی را با کمپیوتر مجهز وتاحدودی خود را با جهان معاصر هماهنگ سازد.

به این منظور در قدم نخست کار مندان وزارت تحصیلات عالی از طریق تدویر کورسهای کمپیوتر به مهارتهای کمپیوتری دست یافته وبه تعقیب آن در پوهنتونها وموسسات تحصیلی انکشاف داده شد طوریکه همین اکنون در ادارات وزارت تحصیلات عالی (۱۳۰) پایه کمپیوتر مورد استفاده ادارات قرار داشته وبه تعداد (۱۳۳۶) پایه کمپیوتر در پوهنتونها وموسسات تحصیلات عالی به بهره برداری سپرده شده است .

برای استفاده از تکنالوژی کمپیوتر ، وزارت به دستاوردهای ذیل نایل شده است :

۱ـ تنظیم دوسیه های محصلین وایجاد بانک معلومات

به منظور ایجاد مرکز واحد برای حفظ اسناد محصلان با سیستم کمپیوتری ، وزارت تحصیلات عالی سیمنار دو روزه ای را با اشتراک معاونین پوهنتونها ومدیران تدریسی برگزار نمود . در این کنفرانس طریقه حفظ اسناد محصلان وارایه آن بشکل یکسان در تمام پوهنتونها وموسسات تحصیلات عالی بشکل کمپیوتری مورد بحث قرار گرفت وفیصله بعمل آمد تا مرکز واحدی برای حفظ اسناد محصلان ایجاد گردد.

۲ـ کمپیوتری شدن کانکور:

کانکور وسیع ترین آزمون کشور است که همه ساله در طی چند مرحله از فارغ التحصیلان مکاتب اخذ می گردد . بسیاری از متعلمین وخانواده های آنان به این امتحان سرنوشت ساز به عنوان تنها گزینه خوشبختی چشم دوخته اند فلسفه اخذ این امتحان در واقع انتخاب نخبه ترین شاگردانی است که در ۱۲ سال تحت تعلیم بوده واز حیث علمی (البته در سطح مضامین مکاتب ) تا اندازه ای کفایت وتوانمندی را دارند تا کورسهای عالی پوهنتونی را تعقیب نمایند. بنآ برای معیاری ساختن کانکور به روشهای کهنه گذشته خاتمه داده شد وبعد از تشکیل کابینه جدید معیاری نمودن، کمپیوتری شدن پروسه بر گزاری کانکور با استفاده از وسایل کامپیوتری در موسسات تحصیلات عالی ذیلا صورت گرفته است

ـ سنجش نتائج کانکور توسط پروگرامهای کمپبیوتری صورت میگیرد

ـ ایجاد بانک سوالات وچاپ آن در مرکز وزرات عملی شد که این امر در سال ۱۳۸۱ در ایران ودر سال ۱۳۸۲ در مطبعه نبراسکا صورت می گرفت . ناگفته نماند بانک سوالات سال گذشته به شکل یک کتابچه چاپ ودر بدل مبلغ ( ۲۰ ) افغانی به کاندیدان بفروش می رسد .

ـ بانک معلومات (Database) برای هر شاگرد شامل در کانکور که در بر گیرنده ای تمام مشخصات هویتی هر کدام می باشد ایجاد شده است .

- فوتوی کاندید (Scan )می گردد تا از تغییر فوتو (Photo Change) جلو گیری بعمل آید.

ـ طرز العمل کانکور برای هر شاگرد آماده وتوزیع می گردد.

ـ چاپ سوالات در حالت قرنطین (۲۴ ) تا (۴۸) ساعته صورت می گیرد.

ـ برای هر حوزه سیت های جداگانه توزیع می شود.

قابل یاد آوریست که در سال گذشته (۱۰۰۰۰) سوال در بانک موجود بود و امسال (۱۴۰۰۰) سوال در بانک وجود دارد . در هر مرحله ۲۱۰ سوال بشکل اتفاقی انتخاب گردیده دوباره تکرار نمی گردد.

تنها درقالب یک برنامه ای استراتیژیک رشد وتوسعه است که می توان ازعهده ای کارآموزش عالی باکیفیت برآمد ودربستریک پلان کوتاه مدت ، میان مدت ودرازمدت . تبادل استادان ، محصلان وارتباط های علمی میتواند نتیجه بدهد . ازریابی ارتقای ظرفیت درطی دوسال گذشته (قبل ازدولت منتخب ) نشان داد که درنبود یک برنامه روشن وسنجیده ، ارتقای ظرفیت بسیار ناچیز بوده است . درحالیکه چنین فرصت های برای هرکشور به آسانی فراهم نمی شود و معلوم نیست که برای افغانستان نیز همیشگی باشد . درآغاز سال ۱۳۸۴ رهنمودی از سوی وزارت تحصیلات عالی درباره ای نحوه ای استفاده ازبورس ها ترتیب ورسماً به مؤسسات آموزش عالی فرستاده شد . این رهنمود بطور عام میکانیزم ، شرایط ، مقرره های رادرپیرامون استفاده ازبورس ها اعلام میدارد ، ودرنتیجه بورس ها سر ازسال ۱۳۸۴ مستقیماً به مؤسسات واگذار گردید واز مداخله بیجا درامور توزیع بورس ها دوری کرد و تنها بر اجرای آن نظارت نمود

وزارت تحصیلات عالی بعد از تشکیل کابینه جدید ارتفای ظرفیت استادان را در صدر اولویت های کاری خویش قرار داده است زیرا از جمله ۱۹۷۵ استاد ۱۱۶ تن دارای درجه دکتری و۷۲۵ تن دارای درجه ماستری و۱۱۳۸ تن دارای درجه لیسانس می باشند . این در حالیست که فیصدی دکتران در موسسات تحصیلات عالی ۶ در صد ، ماستران ۳۴ درصد ولیسانسه ها ۶۰ در صد ظرفیت های کدری را انعکاس داده که این فیصدی نشان می دهد که عمق وکیفیت آموزش در موسسات تحصیلات عالی به وسیله استادانیکه از لحاظ سطح تحصیلی تفاوت بسیار کمی با محصلان دارند کاهش می یابد اگر داشتن مدارک داکتری برای استادان پوهنتون لازمی است . اکنون در موسسات تحصیلات عالی افغانستان تنها (۶) فیصد داکتر اند البته بعد از تشکیل کابینه جدید گامهای ذیل در ارتقای ظرفیت برداشته شده است

۱-افزایش معاشات کدر علمی استادان

نظر به بر رسی های ایکه مقام رهبری در رابطه به استادان پوهنتونها انجام داد در یافت که استادان چند پیشه گردیده اند وکار را در انجوها هدف اصلی خویش قرار داده اند . مقام رهبری وزارت برای رفع این مشکل مساعی زیادی را بخرچ داد تا در عواید ما هانه اعضای کادر علمی افزایش لازم بعمل آید طوریکه

۱ـ از بانک جهانی مدد معاش صرف برای یک سال گرفته شد که ماهانه برای دکتر (۳۰۰دالر) برای ماستر (۲۰۰ دالر) وبرای لیسانس (۱۰۰ دالر) پرداخت می گردد

۲ـ وزارت تحصیلات عالی تلاش نمود تا منظوری افزایش کدر علمی را از مقام ریاست دولت حاصل نمود که سر از سال ۱۳۸۴ معاش کدری استادان سه برابر گردید قسمیکه برای پوهاند ماهانه (۱۵۰۰۰) افغانی وهنوال (۱۳۵۰۰) افغانی وپوهندوی (۱۲۰۰۰) افغانی وپوهنمل (۱۰۵۰۰) افغانی وپوهنیار (۹۰۰۰) افغانی وپوهیالی (۷۵۰۰) افغانی داده می شود که در مقایسه با ممالک همجوار ازدیاد قابل ملاحظه ای را نشان می دهد .

تحصیلات عالی خصوصی: نیازهای دسترسی به تحصیلات عالی در افغانستان، تنها از طریق نهادهای تحصیلات عالی دولتی امکان پذیر نمی باشد. از این رو، وزارت تحصیلات عالی ایجاد مؤسسات تحصیلات عالی خصوصی با کیفیت خوب تدریسی، بخصوص نهادهای غیر انتفاعی را تشویق خواهد نمود. بنابراین، زمینه های قانونی ولی تقویت کننده برای انکشاف پوهنتون های خصوصی گسترش خواهد یافت. در همین راستا وزارت تحصیلات عالی مشغول کار و کسب اطمینان از این امر است، تا جواز فعالیت به نهادهای تحصیلات عالی خصوصی به اساس ارائهء مدارک در مورد رعایت حداقل معیارهای کیفی و تقاضاهای اعتبار دهی در آینده صورت میگیرد. وزارت تحصیلات عالی همچنین مشغول طرح پلان هایی برای تشویق و کمک به مؤسسات تحصیلات عالی غیر انتفاعی می باشد. براساس این پلانها، رشد پوهنتون ها و موسسات تحصیلات عالی خصوصی غیر انتفاعی بطور خاص مورد تشویق قرار خواهد گرفت. دولت ارائهء برخی کمک ها را به نهادهای تحصیلات عالی غیر انتفاعی به پاس سهم شایسته شان در انکشاف ملی، در نظر خواهد گرفت. این کمک ها می تواند شامل دادن زمین، وارد کردن بدون مالیات مواد و تجهیزات تحصیلی، دسترسی به کمک هزینهء تحصیلی یا اسکالرشیپ و وجوه تحقیقاتی در عرصه های بسیار مهم باشد. برای حصول اطمینان از کیفیت و عدالت، معیارهای سنجش و اعتباردهی یک سان بر پوهنتون های دولتی و خصوصی اِعمال خواهد شد.

     تحصیلات باز و تحصیلات از راه دور:  لازم است در آینده، موضوع احتمال تحصیل آزاد و از راه دور را مد نظر قرار داد. البته این امر مستلزم تزریق منابع جهت ایجاد تخصص در راستای تولید مواد تعلیمی با کیفیت و تکنالوژی لازم برای ارائهء چنان آموزشی می باشد. با آنکه آموزش از راه دور فرصت های بی نظیری را برای افرادی که کار تمام وقت دارند، اشخاص دارای معلولیت و زنانی که از اطفال مراقبت می کنند و نمی توانند در پوهنتون های عادی تحصیل نمایند فراهم می سازد؛ ولی لازم است این کار را در ابتدا با ارائه دوره های آزمایشی بادقت آغاز و گام به گام آن را گسترش داد تا زمانی که زمینۀ گسترش همه جانبۀ آن فراهم شود. پوهنتون های آزاد و پوهنتون های که از راه دور آموزش ارائه می کنند، باید در چهارچوب همان کیفیت و اعتبار نامه که سایر نهادهای تحصیلات عالی فعالیت دارند، کار نمایند.

      سیستم کریدت:

پس از تکمیل شدن بازنگری نصاب تحصیلی تحصیلات عالی، وزارت تحصیلات عالی با پوهنتون ها و نهادهای تحصیلات عالی در راستای طرح یک سیستم کریدت، جهت تسهیل قابلیت قیاس درجه های تحصیل، تصدیق نامه ها، دیپلوم ها، انتقال کریدت بین نهادهای تحصیلات عالی، جمع کردن کریدت ها طی سال های تحصیل (این امر اهمیت خاصی برای محصلانی دارد که باید بطور تمام وقت و نیمه  وقت کار کنند) و قبول کریدت ها توسط کارفرمایان و پوهنتون های خارج، کار خواهد کرد. حد اقل مجموع کریدت های لازم برای دوره های لیسانس، ماستری و دکترا باید محاسبه شود تا تعداد مجموع کریدت ها در سطح سیستم تحصیلات عالی یکسان باشد. این تلاش جهت انطباق با اقداماتی صورت می گیرد که در حال حاضر در سطح اتحادیهء اروپا از طریق روند بلونا ( (Bologna Process در بسیاری از کشورهای آسیایی و افریقایی در جریان است. همچنین از تطبیق این فرایند در ایالات متحدۀ امریکا و کانادا چندین دهه گذشته است. باید توجه داشت که اتخاذ دقیق سیستم کریدت تحصیلات عالی افغانستان را باسایر کشورهای جهان در یک مسیر قرار خواهد داد. لازم است این روند به گونه ای انجام شود که تنها ترجمه ای از کورس های ارائه شده نباشد؛ بلکه با بازنگری نصاب تحصیلی که در حال حاضر در جریان است، همخوانی داشته باشد، تا سبب بهبود کیفیت و ارتباط موضوع شده و نیز با مساعی وزارت تحصیلات عالی، که در راستای بهبود کیفیت و بهبود سنجش کیفیت صورت می گیرد، سازگاری داشته باشد.

بنیاد فرهنگی صبح امید

( فرهیختگان و نخبگان ج.ا.افغانستان)

WWW.SOCF.ORG

این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

شما اینجا هستید: Home افغانستان شناسی آموزش و تحصیلات عالی